Kısa cevap: Matbaa dili birkaç yüz yıllık bir mesleğin kendi terminolojisidir ve dışarıdan bakınca kapalı görünür. Aşağıda teklif alırken, dosya hazırlarken ve baskı sonrası işlemleri konuşurken karşınıza çıkan altmış terimi konu başlıklarına göre topladık.
Kâğıt ve Malzeme
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Gramaj | Kâğıdın metrekare ağırlığı (g/m²). Kalınlığın pratik göstergesi. |
| Kuşe | Yüzeyi kaplanmış, renkleri canlı gösteren kâğıt. Parlak ve mat çeşidi var. |
| Bristol | Kalın ve sert karton. Kartvizit ve kapaklarda kullanılır. |
| Amerikan bristol | Tek yüzü kaplı karton. Çanta ve kutularda ekonomik seçenek. |
| Kraft | Ağartılmamış, kahverengi, doğal görünümlü kâğıt. |
| Ivory | Gıda ile temasa uygun, tek yüzü kaplı karton. |
| 1. hamur | Kaplamasız beyaz kâğıt. Antetli kâğıt ve formlarda kullanılır. |
| Fantezi kâğıt | Dokulu, sedefli veya desenli özel kâğıtlar. |
| Opaklık | Kâğıdın arkasını göstermeme derecesi. |
| Tabaka | Baskı makinesine giren büyük kâğıt yaprağı. |
Baskı Yöntemleri
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Ofset baskı | Kalıp üzerinden basılan, yüksek tirajda ekonomik yöntem. |
| Dijital baskı | Kalıpsız, doğrudan dosyadan basan yöntem. Düşük tirajda avantajlı. |
| Serigrafi | Elek üzerinden mürekkep geçirme. Tekstil ve promosyonda yaygın. |
| Flekso | Esnek kalıpla rulo malzemeye baskı. Etiket ve ambalajda kullanılır. |
| Tampon baskı | Silikon tamponla düzgün olmayan yüzeylere baskı (kalem, anahtarlık). |
| Sublimasyon | Isıyla mürekkebi malzemeye geçirme. Kupa ve polyester tekstilde. |
| UV baskı | UV ışıkla anında kuruyan mürekkeple baskı. Sert yüzeylere uygun. |
| DTF | Film üzerine basıp ısıyla tekstile aktarma yöntemi. |
| Klişe / kalıp | Baskı görüntüsünü taşıyan plaka. Renk başına bir tane. |
| Tiraj | Basılan toplam adet. |
Renk
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| CMYK | Camgöbeği, macenta, sarı, siyah. Standart dört renk baskı sistemi. |
| RGB | Ekranların renk sistemi. Baskı için uygun değildir. |
| Pantone (PMS) | Önceden karıştırılmış standart spot renk sistemi. |
| Spot renk | CMYK karışımı yerine hazır karıştırılmış özel mürekkep. |
| Proses renk | CMYK dört renginden oluşan standart baskı. |
| Zengin siyah | K:100'e diğer renklerin eklenmesiyle elde edilen derin siyah. |
| Gamut | Bir sistemin üretebildiği renk aralığı. |
| Tram / raster | Rengi oluşturan küçük nokta yapısı. |
| Moiré | Nokta yapılarının çakışmasından doğan istenmeyen desen. |
| Prova | Baskı öncesi kontrol amaçlı alınan örnek. |
Dosya Hazırlama
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Taşma payı (bleed) | Kesim çizgisinin dışına uzatılan fazlalık. Genelde 3 mm. |
| Güvenli alan | Önemli ögelerin yerleştirileceği, kenardan içeride kalan bölge. |
| Kesim çizgisi (trim) | Ürünün son ölçüsü; bıçağın hedeflediği yer. |
| Kesim işareti | Nereden kesileceğini gösteren köşe işaretleri. |
| DPI | İnç başına nokta sayısı. Baskıda standart 300. |
| Vektörel | Eğrilerden oluşan, her ebatta net kalan görsel. |
| Raster / piksel | Kare ızgaradan oluşan, büyütünce bozulan görsel. |
| Eğriye çevirme (outline) | Yazıyı şekle dönüştürme; font sorununu ortadan kaldırır. |
| PDF/X | Baskı için standartlaştırılmış PDF türü. |
| Düzleştirme | Şeffaflık ve katmanları tek yüzeye indirgeme. |
| Montaj | İşlerin baskı tabakasına yerleştirilmesi. |
| Dieline / açılım | Kutu ve ambalajın açılmış hâlini gösteren şablon. |
Baskı Sonrası İşlemler
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Selefon | Yüzeye yapıştırılan koruyucu film. Mat, parlak ve soft touch çeşitleri. |
| Laminasyon | Selefon ile aynı anlamda kullanılır. |
| Lak | Sıvı hâlde sürülüp kurutulan koruyucu kaplama. |
| UV lak | Ultraviyole ışıkla kurutulan, yüksek parlaklıklı lak. |
| Bölgesel (spot) UV | Yalnızca seçili alanlara uygulanan parlak lak. |
| Yaldız / sıcak folyo | Isı ve basınçla aktarılan metalik folyo. |
| Emboss | Kâğıdı yukarı doğru kabartma. |
| Deboss | Kâğıdı içe doğru çökertme. |
| Gofre | Kabartma veya dokulu desen basımı için kullanılan terim. |
| Bıçak yolu | Kesim bıçağının izleyeceği çizgi. |
| Die-cut | Kalıpla yapılan özel şekilli kesim. |
| Kiss-cut | Sticker'da yalnızca üst tabakayı kesen yarım kesim. |
| Kırım / rilyef | Katlanacak yerin ezilerek hazırlanması. |
| Perforasyon | Koparılabilmesi için açılan delik dizisi. |
| Numaratör | Her kopyaya artan numara basma. |
| Spiral / tel dikiş | Ciltleme yöntemleri. |
| Amerikan cilt | Sırttan tutkallı ciltleme. Kalın kataloglarda kullanılır. |
| Yuvarlak köşe | Köşelerin belirli yarıçapla kesilmesi. |
Sipariş ve Teslim
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Baskı onayı | Dosyanın üretime girmesi için verilen son onay. |
| Üretim süresi | Onaydan sonra baskının tamamlanma süresi. Kargo hariç. |
| Fire | Üretim sırasında oluşan kayıp/hatalı adet. |
| Numune | Karar öncesi incelenmek üzere gönderilen örnek. |
Bu terimlerin ayrıntılı anlatımı için gramaj, selefon, taşma payı ve lak çeşitleri rehberlerine bakabilirsiniz.
Tekstil ve Promosyon Baskı Terimleri
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Serigrafi | Elek üzerinden mürekkep geçirme. Yüksek adette tekstilde en ekonomik yöntem. |
| DTG | Doğrudan kumaşa dijital baskı. Düşük adet ve çok renkli tasarımlarda avantajlı. |
| DTF | Film üzerine basıp ısıyla kumaşa aktarma. Karışık kumaşlarda yaygın. |
| Transfer baskı | Isı ve baskıyla görüntüyü yüzeye aktarma. |
| Sublimasyon | Mürekkebin gaz hâline geçip polyester life işlemesi. Kupa ve spor tekstilinde. |
| Nakış | İplikle işleme. En dayanıklı, en prestijli yöntem; ince detayda sınırlı. |
| Lazer gravür | Yüzeyi yakarak kalıcı iz bırakma. Metal kalem ve ahşapta kullanılır. |
| Tampon baskı | Silikon tamponla düzgün olmayan yüzeylere baskı. |
| Doming | Etiketin üzerine şeffaf reçine dökerek kabartma ve parlaklık verme. |
Ciltleme ve Son İşlem Terimleri
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Tel dikiş | Sırttan zımbalı ciltleme. 8–64 sayfa arası işlerde yaygın. |
| Amerikan cilt | Sırttan tutkallı ciltleme. Kalın katalog ve kitaplarda. |
| İplik dikiş | Formaların iplikle dikilmesi. En dayanıklı cilt türü. |
| Spiral cilt | Plastik veya metal spiralle birleştirme. 360 derece açılır. |
| Forma | Katlandığında birden fazla sayfa oluşturan baskı tabakası. |
| Creep | Tel dikişte iç sayfaların dışa taşması. |
| Sırt | Ciltli işin kapağının kalınlık kısmı. |
| Kapak kırımı | Kalın kapakların rahat açılması için yapılan ez çizgisi. |
| Yuvarlak köşe | Köşelerin belirli yarıçapla kesilmesi. |
| Delik delme | Klasör veya asma için delik açma işlemi. |
| Kapak selefonu | Yalnızca kapağa uygulanan koruyucu film. |
Sipariş Sırasında Duyacağınız İfadeler
Teklif alırken şu ifadelerle sık karşılaşırsınız ve çoğu yanlış anlaşılır.
"Tek yön / çift yön baskı": 4+0 tek yüze dört renk, 4+4 iki yüze dört renk, 4+1 ön yüz dört renk arka yüz tek renk anlamına gelir. Teklifte bu gösterim sık kullanılır.
"Ebat kırpılmış mı?": Verdiğiniz ölçünün kesim sonrası mı yoksa taşma dahil mi olduğu sorulmaktadır. Her zaman kesim (bitmiş) ölçüsünü söyleyin.
"Montaj bizden mi?": İşlerin baskı tabakasına yerleştirilmesini matbaanın yapıp yapmayacağı sorulur. Tekil dosya gönderiyorsanız cevap evettir.
"Provalı mı çalışalım?": Baskı öncesi örnek alınıp alınmayacağı sorulmaktadır. Renk kritikse evet deyin.
"Fire payı": Üretimde oluşabilecek kayıp adet. Kesin adet gerekiyorsa bunu belirtin, matbaa biraz fazla üretir.
Sık Sorulan Sorular
Selefon ile laminasyon farklı şeyler mi?
Hayır, Türkiye'de ikisi de aynı işlemi anlatır: baskı yüzeyine ince koruyucu film yapıştırılması. Lak ise farklıdır; sıvı hâlde sürülür.
Gofre tam olarak ne demek?
Türkiye'de iki anlamda kullanılır: kâğıdı kalıpla kabartma (emboss) ve yüzeye dokulu desen basma. Sipariş verirken hangisini istediğinizi tarif edin, terim tek başına yeterli olmayabilir.
Tiraj ile adet aynı şey mi?
Evet, tiraj basılan toplam adedi ifade eden matbaa terimidir. Teklif alırken "tiraj" sorulduğunda kaç adet basılacağı sorulmaktadır.
Fire neden oluşur?
Makine ayarı yapılırken ilk tabakalar hedeflenen kalitede çıkmaz, kesim ve katlama sırasında da kayıp olur. Yüksek tirajlı işlerde küçük bir fire payı normaldir ve genelde fiyata dahil edilir.
Amerikan cilt nedir?
Sayfaların sırttan tutkalla birleştirildiği ciltleme yöntemidir. Kalın kataloglar ve kitaplar için uygundur. İnce işlerde tel dikiş (zımba) tercih edilir.
