Kısa cevap: Taşma payı, tasarımın kesim ölçüsünün dışına doğru uzatılan fazlalıktır ve standart olarak her kenardan 3 mm bırakılır. Kesim bıçağı 1–2 mm sapabildiği için, zemin rengi veya fotoğraf tam kenarda bitiyorsa kesimden sonra beyaz şerit kalır. Taşma payı bu sapmayı yutar.
Sorun Nereden Çıkıyor?
Matbaada işler tek tek değil, büyük tabakalar hâlinde basılır ve yüzlerce tabaka üst üste konup giyotinle kesilir. Kâğıtlar mikron seviyesinde kayar, bıçak baskı altında hafifçe eğilir. Sonuç: her kesim birbirinin tıpatıp aynısı olmaz, 1–2 mm sapma normaldir.
Tasarımınızın zemini tam kesim çizgisinde bitiyorsa, bıçak 1 mm dışarı kaydığında o kenarda kâğıdın beyazı görünür. Bıçak 1 mm içeri kayarsa tasarımdan bir şerit gider. Birincisi gözle hemen fark edilir ve işin iadesiyle sonuçlanır.
Üç Çizgi: Taşma, Kesim, Güvenli Alan
| Alan | Nerede | Ne konur |
|---|---|---|
| Taşma alanı (bleed) | Kesim çizgisinin 3 mm dışı | Yalnızca zemin ve fotoğrafın devamı |
| Kesim çizgisi (trim) | Ürünün son ölçüsü | Bıçağın hedeflediği yer |
| Güvenli alan (safe area) | Kesim çizgisinin 3–5 mm içi | Yazı, logo, telefon, QR kod |
Kural basit: kesilmesi sorun olmayan şeyler dışarı, kesilmemesi gereken şeyler içeri. Zemin dışarı taşsın; yazı içeride kalsın.
Ürüne Göre Taşma Payı Ölçüleri
| Ürün | Taşma payı | Güvenli alan |
|---|---|---|
| Kartvizit | 3 mm | 3 mm |
| El ilanı / broşür | 3 mm | 5 mm |
| Afiş / poster | 3–5 mm | 10 mm |
| Sticker / etiket | 3 mm | 3 mm |
| Katalog / dergi (ciltli) | 3 mm | Cilt tarafında 10 mm |
| Ambalaj kutusu | 3–5 mm | Kırım çizgisinden 5 mm |
| Branda / vinil | 10–50 mm | Kenardan 30 mm |
Branda gibi büyük ebatlarda taşma payı orantılı olarak artar, çünkü hem kesim toleransı hem de kenar katlama payı gerekir.
Taşma Payını Nasıl Bırakırsınız?
Tasarım programında belgeyi kesim ölçüsünde açın ve taşmayı ayrı bir ayar olarak tanımlayın. Örneğin 8,5 × 5,0 cm kartvizit için belge 8,5 × 5,0 cm, taşma 3 mm; belge toplam 9,1 × 5,6 cm alanı kaplar.
Zemin rengini veya arka plan fotoğrafını bu dış sınıra kadar uzatın. Fotoğrafı sadece kesim çizgisine kadar getirmek yeterli değildir; taşma alanında da görüntü olmalıdır.
PDF'e aktarırken "taşma payını kullan" ve "kesim işaretlerini ekle" seçeneklerini açın. Ayrıntı için baskıya hazır PDF rehberine bakın.
Çift Taraflı İşlerde Dikkat
Ön ve arka yüz basılırken kâğıt makineden iki kez geçer ve araya küçük bir kayma girer. Bu yüzden çift taraflı işlerde ön yüzdeki bir çerçeve ile arka yüzdeki çerçeve tam üst üste gelmeyebilir.
İnce çerçeveler, tam ortadan geçen çizgiler ve iki yüzün birbirine hizalanmasını gerektiren tasarımlar risklidir. Bu tür tasarımlarda çerçeveyi kalınlaştırın veya kenardan uzaklaştırın.
Sık Yapılan Üç Hata
- Belgeyi taşma dahil ölçüde açmak. 9,1 × 5,6 cm belge açıp kesim ölçüsünü işaretlememek, matbaanın nereden keseceğini bilememesine yol açar.
- Zemini kesim çizgisinde bitirmek. En sık hata. Taşma alanı boş kalır, beyaz şerit riski sürer.
- Yazıyı kenara yapıştırmak. Teknik olarak kesilmez ama kesim 1 mm içeri kayarsa yazının kenarı tıraşlanır; kayması olmasa bile göze sıkışık görünür.
Programlarda Taşma Payı Nasıl Ayarlanır?
Taşma payı, tasarıma sonradan eklenen bir şey değil, belge kurulumunda tanımlanan bir ayardır.
Illustrator
Yeni belge oluştururken "Kanama" (Bleed) alanına dört kenar için de 3 mm yazın. Mevcut belgede Dosya > Belge Kurulumu yolundan değiştirebilirsiniz. Belge üzerinde kesim çizgisini gösteren siyah çerçevenin dışında kırmızı bir çizgi belirir; zeminin bu kırmızı çizgiye kadar uzaması gerekir.
InDesign
Yeni Belge penceresinde "Kanama ve Slug" bölümünü açın, kanama değerine 3 mm girin. Kesim çizgisi siyah, kanama çizgisi kırmızı görünür.
Photoshop
Photoshop'ta ayrı bir taşma ayarı yoktur. Belgeyi baştan taşma dahil ölçüde açın: 8,5 × 5,0 cm kartvizit için 9,1 × 5,6 cm. Kesim çizgisini kılavuz çizgilerle işaretleyin ve önemli ögeleri bu kılavuzların 3 mm içinde tutun.
Canva
Tasarım boyutunu kesim ölçüsünde seçin, indirirken "Kırpma işaretleri ve taşma payı" kutusunu işaretleyin. Canva taşmayı otomatik ekler ama zeminin kenara kadar uzatılmış olması yine sizin sorumluluğunuzdadır.
Katlamalı ve Ciltli İşlerde Taşma
Katlanan işlerde taşma payı dış kenarlarda geçerlidir; katlama çizgisinde taşma olmaz. Buna karşılık katlama çizgisinin iki yanında ayrı bir dikkat gerekir: tam katlama hattına denk gelen yazı ve logo, katlandığında kırılır ve okunaksızlaşır.
Üç katlı broşürlerde paneller eşit genişlikte değildir. İçe katlanan panel, diğerlerinden 2–3 mm dar olmalıdır; aksi hâlde katlandığında dışarı taşar. Matbaadan katlama şablonu istemek bu hesabı sizin yapmanızı gereksiz kılar.
Tel dikiş ciltli kataloglarda içteki sayfalar dışa doğru kayar ve kesimde daha fazla kaybeder. Bu etkiye creep denir. Kalın kataloglarda iç sayfalardaki içeriği sırttan biraz daha uzağa yerleştirmek gerekir.
Taşma Payı Kontrol Listesi
| Kontrol | Doğru | Yanlış |
|---|---|---|
| Belge ölçüsü | Kesim ölçüsü + ayrı taşma ayarı | Taşma dahil tek ölçü, işaretsiz |
| Zemin rengi | Taşma çizgisine kadar uzatılmış | Kesim çizgisinde bitmiş |
| Fotoğraf | Taşma alanını da kaplıyor | Kesim çizgisinde kırpılmış |
| Yazılar | Kenardan 3–5 mm içeride | Kenara yapışık |
| Çerçeve | Kenardan uzak veya kalın | İnce ve kenara yakın |
| PDF ayarı | Taşma ve kesim işareti açık | Varsayılan ayarlarla kaydedilmiş |
Sık Sorulan Sorular
Taşma payı kaç mm olmalı?
Standart baskı işlerinde her kenardan 3 mm yeterlidir. Afiş ve büyük ebat işlerde 5 mm, branda gibi tekstil ve vinil ürünlerde 10 mm ve üzeri tercih edilir. Matbaanız farklı bir değer istiyorsa onun belirttiği ölçüyü kullanın.
Tasarımımın kenarında boşluk var, yine de taşma bırakmalı mıyım?
Zemin beyazsa ve tasarım kenara değmiyorsa taşma payı şart değildir. Yine de dosyayı taşma paylı hazırlamak zarar vermez ve ileride zemin rengi eklemek isterseniz dosya hazır olur.
Güvenli alan ile taşma payı aynı şey mi?
Hayır, birbirinin tersidir. Taşma payı kesim çizgisinin dışında kalan fazlalıktır; güvenli alan kesim çizgisinin içinde, önemli ögelerin yerleştirileceği bölgedir. İkisi birlikte kullanılır.
Taşma payı bırakılmamış dosya basılır mı?
Basılır ama risklidir. Zemin kenara kadar gidiyorsa beyaz şerit ihtimali vardır. Bazı durumlarda matbaa görüntüyü hafifçe büyüterek taşma oluşturabilir; bu da tasarımın kenarlarından bir miktar kayıp demektir.
Sticker ve etiketlerde taşma payı gerekir mi?
Evet. Özellikle özel kesimli sticker ve etiketlerde bıçak yolu ile baskı arasında kayma olabilir. 3 mm taşma ve kesim yolundan 3 mm içeride güvenli alan bırakın.
